छलफलमा रेलवे विधेयक, विदेशमा पनि नेपाली रेल !

छलफलमा रेलवे विधेयक, विदेशमा पनि नेपाली रेल !


इन्जिनियर्स नेपाल |  फागुन ११, २०७६, काठमाडौं


#
engineersnepal.com

#

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले देखाएका सपनाहरुमध्ये एक महत्वपूर्ण सपना हो – नेपालमा रेलवे सञ्चालन । प्रधानमन्त्री ओलीको यो सपना पूरा गर्ने गरी रेल सञ्जाल निर्माण तथा सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययनको काम जारी छ । यही बेला सरकारले हालै रेलवे सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न विधेयक ल्याएको छ । 

रेलवे सेवाको विकास, विस्तार, सञ्चालनलगायतका व्यवस्था समेटेर कानुनी आधार तयार पार्न ल्याइएको विधेयकमाथि विचार गरियोस् भन्ने प्रस्ताव राष्ट्रियसभाबाट स्वीकृत भएको छ । अब संसद्को प्रक्रियाअनुसार राष्ट्रियसभाको विधायन व्यवस्थापन समितिमा दफावार छलफल हुनेछ । 


ADVERTISEMENT

सरकारले चालू आर्थिक वर्ष २०७६÷०७७ को बजेटमा रेलवे सञ्चालनसम्बन्धी शीर्षकमा करिब आठ अर्ब बजेटसमेत विनियोजन गरेको थियो । यो शीर्षकमा रहेर रेल सञ्चालनका लागि आवश्यक कार्य भइरहेको भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले जनाएको छ । 

भौतिक पूर्वाधार तथा यातायतमन्त्री वसन्त नेम्वाङ समय र परिस्थितिको आवश्यकता र मागबमोजिम रेलवे विधेयक ल्याइएको बताउँछन् । यातायातका रुपमा सुरक्षित, भरपर्दो, सुविधायुक्त र ढुवानीलाई व्यवस्थित गर्दै छरितो र सर्वसुलभ सेवा पु¥याउनका निम्ति रेल सेवामा विश्वअघि बढिसकेको अवस्थामा नेपाल केही पछि परे पनि सरकारले गति बढाएको उनको भनाइ छ ।

इन्जिनियर्स नेपालसँग मन्त्री नेम्वाङ भन्छन्, ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’ बनाउने राष्ट्रिय लक्ष्यलाई सहयोग पु¥याउन, ठूला–ठूला भौतिक पूर्वाधार र यातायातको विकास गर्न जरुरी छ, त्यसैले रेल यातायातलाई व्यवस्थित गर्दै पूर्वाधार निर्माण गरी अघि बढ्नुपर्छ ।’ सरकारले उचित बजेट व्यवस्थापन गर्दै रेलबाट कनेक्टिभिटीलाई विस्तार गर्ने सोच अघि सारेको उनले बताए ।
 

के छ विधेयकमा ?
प्रस्तावित विधेयकमा रेल, मेट्रो रेल, मोनो रेलको विकास तथा विस्तारका आवश्यक संरचना, बोर्ड र कार्यकारी समिति गठनको प्रस्ताव गरिएको छ । साथै, रेलवे बोर्डको स्थापना तथा सञ्चालन, कार्यकारी समिति गठन, कर्मचारी नियुक्ति तथा व्यवस्थापनको संरचना, कसुर तथा दण्डलगायतका व्यवस्था पनि समेटिएको छ । 

विधेयकअनुसार रेलवेको विकास र विस्तारका लागि बोर्ड स्थापना हुनेछ । बोर्डको अध्यक्ष भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री हुने व्यवस्था छ । अर्थ, उद्योग, कानुन, गृह मन्त्रालयका सचिव बोर्डमा सदस्य हुने प्रस्ताव छ । तीन सदस्य भने सरकारबाट मनोनयन हुने प्रस्ताव गरिएको छ । रेलवेसम्बन्धी नीतिनिर्माण तथा कार्यान्वयन, वार्षिक योजना तथा बजेट स्वीकृतिको अधिकार बोर्डलाई हुनेछ । 

बोर्ड मातहतमा कार्यकारी समिति गठनको प्रस्ताव विधेयकमा छ । बोर्डको कामका लागि कार्यकारी समिति प्रस्ताव गरिएको हो । भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयका सचिवको अध्यक्षतामा कार्यकारी समिति गठनको प्रस्ताव विधेयकमा छ । 

रेलसँग सम्बन्धित सबैको सुरक्षा व्यवस्थाका लागि सरकारले रेलवे सुरक्षा इकाइ गठन गर्ने प्रस्तावित व्यवस्था छ । विधेयकमा भनिएको छ, ‘नेपाल रेलवे बोर्डको आग्रहमा सरकारले ‘रेलवेको सुरक्षाका लागि छुट्टै सुरक्षा इकाइ गठन गर्ने सक्नेछ ।’ सुरक्षा इकाइ गठन नभएसम्मका लागि रेलवेको सुरक्षा व्यवस्था नेपाल सरकार मातहतका सुरक्षा निकायले गर्ने छन्। 

विदेशमा पनि नेपाली रेल ! 
विधेयकमा विदेशी भूमिमा पनि नेपालले रेलवे सञ्चालन गर्नसक्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ । प्रस्तावित विधेयकको दफा १५ मा भनिएको छ, ‘नेपाल सरकारले एक वा एकभन्दा बढी राष्ट्रको भूमिसम्म वा विदेशी राष्ट्रले नेपाली भूमिसम्म वा नेपालको भूमि भएर अर्को विदेशी राष्ट्रमा जाने गरी रेलवे सेवा सञ्चालन गर्ने वा गराउने सम्बन्धमा पारस्परिकताका आधारमा आवश्यक व्यवस्था गर्न सक्नेछ ।’ 

यो व्यवस्थाअनुसार नेपालको भूमि भएर विदेशी मुलुकले पनि रेल सञ्चालन गर्न पाउनेछन् । नेपालमा कुनै मुलुकले रेल सेवा सञ्चालन गर्न चाहेमा नेपाली कानुन लागू हुने प्रस्तावित विधेयकमा उल्लेख छ । 

चालक र सहचालक हुने योग्यता – १२ पास 
माध्यमिक तह कक्षा १२ पास गरेको व्यक्ति मात्रै रेलको चालक वा सहचालकका लागि योग्य हुने विधेयकमा प्रस्ताव गरिएको छ । विधेयकअनुसार रेल चालक प्लस टु पास गरेको र उमेर २५ वर्ष पूरा भएको हुनुपर्नेछ । सहचालकले पनि प्लस टु पास गरेको र २० वर्ष उमेर पुरा गरेको हुनुपर्नेछ । चालक हुनका लागि कम्तीमा पाँच वर्ष काम गरेको अनुभव पनि चाहिन्छ । 

रेल चालकले अनुमतिपत्र लिएर मात्र रेल चलाउन पाउनेछन् । अनुमति नलिएरै चलाए ६ महिना कैद र ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना र मादक पदार्थ प्रयोग गरी रेल चलाएमा एक वर्षसम्म कैद र ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने भनिएको छ । 

रेल चालक र सहचालक हुन नेपाली नागरिक हुनुपर्नेछ । तर, नेपाली नागरिकबाट पदपूर्ति हुन नसकेको अवस्थामा भने विदेशी नागरिकलाई पनि करारमा नियुक्त गर्न सकिने प्रस्ताव विधेयकमा गरिएको छ । 

रेलभित्र के गर्न हुने, के नहुने ?
रेलभित्र के गर्न हुने, के गर्न नहुने, के गरे कस्तो सजाय हुनेजस्ता विषयलाई पनि विधेयकमा समावेश गरिएको छ । रेलभित्र झगडा गर्ने यात्रुलाई ६ महिना कैद, फोहोर फाले ५० हजारसम्म जरिवाना हुने भनिएको छ । सरुवा रोग लागेकालाई रेल चढ्न नदिइने प्रावधान छ ।

यस्तै, रेलवे क्षेत्र र रेल कब्जा गर्न खोजे त्यस्ता व्यक्तिलाई १० वर्षसम्म कैद र दुई लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने प्रावधान पनि विधेयकमा छ । ‘कसैले रेलवे वा रेलमा आगो लगाउन वा विस्फोटक पदार्ध ओछ्याउन, राख्न वा कुनै प्रज्वलनशील पदार्थ वा विद्युतीय धराप (एम्बुस) बनाई आवागमन वा सार्वजनिक उपयोगका अन्य कुनै कुराको प्रयोगमा अवरोध पु¥याउन वा रेलवेको सञ्चालनमा कुनै किसिमको डर, त्रास, भय देखाई बन्द गर्न वा कुनै किसिमबाट रेलवे अवरुद्ध गर्ने र रेलवे वा रेल कब्जा गरी हानि, नोक्सानी गर्नेलाई १० वर्षसम्म कैद र दुई लाख जरिवाना हुने’ विधेयकमा लेखिएको छ ।

यस्तै, रेल दुर्घटना हुने गरी लिकमा हानि पु¥याउनेलाई ७ वर्ष कैद र एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्ने व्यवस्था छ । रेलको बत्ती झिक्ने वा निशान बिगार्नेलाई सात वर्षसम्म कैद र एक लाख जरिवाना गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ । मादक पदार्थ प्रयोग गरेर रेल चलाएमा चालकलाई एक १ वर्ष कैद र ५० हजार जरिवाना हुने विधेयकमा लेखिएको छ । 

टिकट नकाटे २५ हजार जरिवाना
विधेयकमा रेलको टिकटविना यात्रा अनुमति बन्देजको प्रस्ताव छ । त्यस्तै स्टेसन हाताभित्र प्रवेशसमेत निषेध छ । रेलको टिकट लिएर यात्रा गर्नुपर्ने अन्यथा २५ हजार जरिवाना हुने भनिएको छ । कुनै व्यक्तिले टिकट वा यात्रा अनुमतिपत्र नलिई यात्रा गरेमा जाँचकीको प्रतिवेदनअनुसार स्टेसन म्यानेजरले भाडाबराबरको थप रकम र २५ हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गराउन सक्ने व्यवस्था विधेयकमा प्रस्तावित छ । 

त्यस्तै, कुनै कारणले रेल दुर्घटनामा परेमा बोर्डले पीडित परिवारलाई क्षतिपूर्ति र घाइतेलाई उपचार खर्च दिनुपर्ने प्रस्ताव विधेयकमा छ । विधेयकअनुसार चोटको स्थिति हेरेर एक लाख रुपैयाँसम्म उपचार खर्च दिनसक्ने व्यवस्था छ । अंगभंग भएमा प्रत्येक अंगको दुई लाख ५० हजार रुपैयाँका दरले क्षतिपूर्तिको प्रस्ताव विधेयकमा छ । मृत्यु भएमा मृत्यु संस्कारका लागि दुई लाख र पाँच लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति दिने प्रस्ताव विधेयकमा छ । 
इन्जिनियर्स नेपाल मासिक पत्रिकाबाट:



Your Comments